• MAJAKOWSKI
• LESKOW
• LERMONTOW
• LEONTJEW
• LEONÓW
• LENCZ
• LEJKIN
• LEF
• LEBIEDIEW-KUMACZ
• LICHONOSOW
• LICHACZOW
• LIBIEDINSKI
• LEWSZYN
• LEWITÓW
• LEWITANSKI

MAJAKOWSKI Władimir Władimirowicz, ur. 7 (19) 1893 Bagdad! (Gruzja), zm. 14 IV 1930 Moskwa, poeta, dramaturg. Urodził się w rodzinie leśniczego. W gimnazjum w Kutaisi uczestniczył w demonstracjach i strajkach podczas rewolucji 1905. W 1906 rodzina M. przeniosła się do Moskwy. Tam M. poznał rewolucjonistów i w 1908 wstąpił do SDPRR. Za nielegalną działalność był trzykrotnie więziony. W 1910 wystąpił z partii, postanawiając poświęcić się malarstwu i literaturze. W 1911-13 studiował w Szkole Malarstwa, Rzeźby i Architektury, gdzie poznał D. Burluka, który wprowadził go do środowiska futurystów i nakłonił do bliższego zapoznania się z nowoczesną sztuką europejską. M. wraz z innymi futurystami uczestniczył w rozwoju tego ruchu, negującego wartości i zasady starej sztuki. Zadebiutował w zb. Policzek gustom publiczności (Poszczo-czina obszczestwiennomu wkusu, 1912). W konwencji futurystycznej utrzymany był również zb. poezji Ja (1913, Ja) oraz inne, osobno wydane utwory, m.in. udramaty-zowany poemat liryczny Włodzimierz Majakowski (Władimir Majakowskij, 1913), gdzie elementy autobiografii posłużyły M. do tragicznego i katastroficznego pokazania piekła współczesności, niweczącej twórczą indywidualność człowieka. Swoisty kubizm poetycki M. w kreśleniu "piekliska miasta", programowy antyurba-nizm i nihilizm kulturowy, w połączeniu z lirycznym współczuciem wobec "małego człowieka", wiąże jego wczesne futurystyczne wiersze z antyurbanistyczną tradycją F. Dostojewskiego i W. Briusowa, a nuty mesjanistyczne nawiązują do tradycji romantycznej A. Puszkina i M. Lermontowa (postać poety-proroka). W odróżnieniu od tradycji futuryzmu europejskiego (m.in. włoskiego) M. zajął zdecydowanie antymilitarystyczną postawę wobec I wojny światowej, czemu dał wyraz m.in. w wierszu Warn! (Warn!, 1915) oraz poemacie Wojna l świat (Wojna i mir, 1917). W okresie wojny w twórczości M. nasila się nuta tragiczna, przenikająca zwłaszcza jego poematy. Kluczowym problemem, w którym szczególnie mocno ujawnia się tragizm, jest los człowieka (a był nim często poeta, artysta, sam M.) w świecie pieniądza i ucisku. Apoteozując w liryce i poematach zwykłego człowieka, utożsamiając się z nim, M. niejednokrotnie pokazywał świat "bykomordej masomięsnej tłuszczy", którą pożera mikrob pieniądza, zabijającego ludzkie uczucia, a zwłaszcza miłość. W poemacie Obłok w spodniach (Obłako w sztanach, 1915) M. przez pryzmat tragicznej miłości ukazał współczesną mu Rosję. Nieodwzajemniona miłość otrzymuje w poemacie motywację społeczną. Pokazując "drogę przez mękę" miłości poety, M. piętnuje świat pieniądza, który wypaczył ustrój, religię, sztukę i miłość. Stąd podział poematu na cztery części, z których każda jest oskarżeniem wygłoszonym przez "Trzynastego apostoła" (tak brzmiał odrzucony przez cenzurę pierwotny tytuł poematu). Fałsz i hipokryzja świata pieniądza powodują zniewolenie i dezintegrację jednostki: w Obłoku w spodniach bohaterka wychodzi za mąż kupiona za złoto; we Flecie kręgosłupa (Flejta-pozwonocznik, 1915), najbardziej tragicznym poemacie M., kobieta wraca do męża ulegając naciskowi fałszywej moralności; w poemacie Człowiek (Czełowiek, 1916-17) ukochana kobieta odchodzi do bogatego. M. był jednym z tych pisarzy, którzy bez zastrzeżeń i entuzjastycznie przyjęli najpierw rewolucję lutową, a następnie październikową. Swojej akceptacji nowej władzy dawał poeta wyraz nie tylko w wypowiedziach publicystycznych, ale przede wszystkim w twórczości poetyckiej i dramatycznej. W wierszach Oda do rewolucji (Oda riewolucyi, 1918), Nasz marsz (Nasz marsz, 1918), Lewą marsz (Lewyj marsz, 1919), w nowatorskiej sztuce łączącej elementy tragiczne i komiczne Misterium-buffo (Mistieńja-buff, 1918, II red. 1921) wyraził głęboką wiarę w twórcze siły klasy robotniczej i wielkie humanistyczne perspektywy nowego ustroju. W 1919-22 M. pracował w agencji telegraficznej ROSTA, gdzie jako poeta i grafik stworzył swoisty typ wierszy satyrycznych, które w połączeniu z grafiką złożyły się na satyryczne plakaty, tzw. Okna satyry ROSTA (Okna satiry ROSTA); poeta pisał do nich teksty i wykonał blisko cztery tysiące karykatur, rysunków, diagramów. Była to odpowiedź M. na konkretne zamówienie polityczne nowego ustroju, który poeta wyobrażał sobie w wyidealizowany sposób - jako piękną humanistyczną utopię. M. ustawicznie myślał o kształcie przyszłego ustroju i o charakterze sztuki przyszłości, czego dowodem jest nie ukończony poemat IV Intiernacyonał (1922, IV Międzynarodówka) - utwór o nieśmiertelności człowieka, odwracalności czasu i o "sztuce za pięćset lat". W pierwszych latach po rewolucji w wierszach Rozkazy do armii sztuki (Prikaz po armii iskusstw, 1918, 1921) znalazły odbicie nie tylko nihilistyczne tezy futurystów w stosunku do spuścizny klasycznej i przeświadczenie, że wyłącznie sztuka futurystyczna odpowiada potrzebom rewolucji, ale także złudzenia co do powszechnej obecności sztuki w życiu całych społeczeństw i każdej jednostki, obdarzonej przez poetę atrybutami nieomal nadnaturalnymi. Odgłosy takiego rozumienia sztuki rewolucyjnej znajdziemy w poemacie 150 000 000 (150 000 000, 1921), będącym próbą powiązania tradycji bylin z rewolucyjną ideą i poetycką interpretacją dychotomicznego podziału świata na dwie siły - Kraj Rad i USA. Po zakończeniu wojny domowej M. kontynuuje środkami poetyckimi walkę z przejawami mieszczańskiej mentalności, z biurokraq'ą i wynaturzeniami życia społecznego, które przybrały na sile zwłaszcza w okresie NEP: wiersze Czy pan lubi nep? (Lubitie wy nep?, 1922), O plugastwie (O driani, 1921), Posiedzeniarze (Proza-siedawszyjesia, 1922), Biurokratiada (Biurokratiada, 1922), Chuligaństwo (Chuligansz-czina, 1924) stanowią poszczególne aspekty satyrycznego wizerunku istniejącego świata zagrażającego wyidealizowanej wizji socjalizmu. Jeśli w tych wierszach przeważają ironia, groteska i sarkazm, to w innych utworach, stanowiących jakby przeciwstawienie - w poemacie Robotnikom Kurska, którzy wydobyli pierwszą rudę... (Raboczim Kurska, dobywszym pierwuju rudu..., 1923), w wierszach Kijów
(Kijew, 1924), Wladykaukaz-------Tyflis (Władikawkaz-Tiflis, 1924), Baku (Baku,
1923), Towarzyszowi Nette, parowcowi i człowiekowi (Towariszczu Nette, parochodu i czełowieku, 1926) - przeważa liryzm i patos oraz życzliwy humor. W imieniu zwykłych ludzi pracy M. oskarżał w publicystycznych wierszach zagranicznych polityków i ich wrogą wobec Kraju Rad działalność, np. w satyrycznym cyklu Majakowskaja galerieja (1923, Galeria Maj akowska). Obok liryki publicystycznej i satyry M. ustawicznie rozmyślał nad społecznym, etycznym i emocjonalnym charakterem epoki, pokazywanej często przez pryzmat miłości. Wizja nowej, wyzwolonej z okowów burżuazyjnej moralności, miłości do kobiety i świata nabiera ponownie tragizmu w poematach Kocham (Lublu, 1922) i O tym (Pro eto, 1923), odsłaniających żywotność indywidualizmu, mieszczaństwa i pazerności już w nowych warunkach społecznych. Zderzenie dwóch światów - starego i nowego, rewolucyjnego - pokazane w rozmaitych aspektach: politycznym, historycznym, społecznym, osobistym, rozległa problematyka rewolucyjna, zobrazowana od strony faktograficznej i emocjonalnej, lirycznej, stanowi treść dwóch poematów M.: Włodzimierz Iljicz Lenin (Władimir Iljicz Lenin, 1924) i Dobrze! (Choroszo!, 1927).JY!. staje się tu swoistym kodyfikatorem poetyckiej interpretacji zarówno rewolucji 1917, jak i jej przywódców w duchu obowiązującej wówczas doktryny bolszewickiej. Wybitny talent liryczny i publicystyczny, wiara w głoszone przez siebie ideały, zbieżne z ideałami państwa radzieckiego, przesycają coraz mocniej twórczość M., stając się z jednej strony wzorcem poezji zaangażowanej, równocześnie zaś źródłem konfliktów wewnętrznych samego poety, nie godzącego się z przejawami zła i buntującego się przeciw narastającej biurokratyzacji życia, podporządkowanego dogmatom ideologii bolszewickiej. W jej duchu M. oceniał kraje Europy Zachodniej i Ameryki w wierszach i w reportażu Moje odkrycie Ameryki (Mojo otkrytije Amieriki, 1926). Krytycznie i powierzchownie, ale dowcipnie i złośliwie ocenił m.in. Polskę w wierszach Polska (Pobza, 1927), Spodnie z żeliwa (Czugunnyje sztany, 1927), a także w reportażach z pobytu w Polsce Jeździłem tak (Jezdił ja tak, 1927) i Powierzchownie przez Warszawę (Powierch Warszawy, 1927). Po ukończeniu poematu Dobrze! M. miał napisać jego satyryczny odpowiednik Płocho (Źle). Nie zrealizował jednak tego zamiaru, ogłosił natomiast wiele wierszy satyrycznych oraz dwie komedie: Pluskwa (Klop, 1928) i Łaźnia (Bania, 1929), atakujące biurokrację, czerwone mieszczaństwo, partyjny konformizm i przeciwstawiające im nowy wspaniały świat utopijnej przyszłości. Te sztuki, nawiązujące do hiperbolizmu i satyrycznych udziwnień Arystofanesa, stały się inspiracją dla nowoczesnej awangardowej dramaturgii europejskiej (m.in. twórczości B. Brechta). Za programowy utwór M. można uznać poemat Pełnym głosem (Wo wieś' gołos, 1930), w którym poeta podsumował cały swój wysiłek twórczy i dał ocenę własnej twórczości w kontekście roli poety w socjalistycznym społeczeństwie. Temu zagadnieniu poświęcił wiele wierszy, m.in.: Jubileuszowe (Jubilejnoje, 1924), Sergiuszowi Jesieni-nowi (Siergieju Jesieninu, 1926), Rozmowa z inspektorem finansowym o poezji (Razgowor s fininspiektorom o poezii, 1926) oraz esej Jak się robi wiersze (Kdk diełat' stichi, 1926). W tych i w wielu innych utworach M. sformułował swój program sztuki jako narzędzia w walce rewolucyjnych mas, wykorzystującej zdobycze poetyki futurystycznej, tradycje języka ludowego, zwłaszcza mowy "ludzi ulicy", osiągnięcia europejskiej awangardy nastawionej na łączenie słowa poetyckiego ze sposobami malarskiego widzenia świata. Obok demokratyzacji leksyki poetyckiej, nastawienia na język potoczny, w poezji M. jest złożona metaforyka, deklamacyjna retoryka, wiersz toniczny, rozbity na intonacyjne elementy (stąd słynne "schodki" M.), odkrywcza skojarzeniowość i śmiały liryzm łączący pierwiastki wzniosłe z niskimi, skłonność do traktowania rzeczywistości jako tworzywa poezji publicystycznej i propagandowej. Po rewolucji 1917 M. był aktywnym uczestnikiem życia literackiego. W 1923-25 redagował czasopismo "Lef", przekształcone w 1927-28 w "Nowyj Lef", wokół którego skupiła się grupa dawnych futurystów; przystąpili do niego także O. Brik, N. Asiejew, S. Trietjakow, S. Kirsanow, W. Meyerhold, S. Eisen-stein, D. Wiertow. Program "Lefu" był zmodyfikowaną odmianą futuryzmu, uwzględniał techniczne osiągnięcia współczesnej cywilizacji, nastawiał się na racjonalizm, celowość, świadomą polityczność, negację fabuły, technicyzm, programową tendencyjność. M. solidaryzował się teoretycznie z "lefowcami", ale w praktyce wykraczał poza dogmaty programowe Lefu. W 1929 M. utworzył grupę literacką Ref (skrót od: Riewolucyonnyj Front Iskusstwa), złożoną z jego przyjaciół, byłych "lefowców", znajdujących się pod ostrzałem bezpardonowej krytyki ugrupowania RAPP. Krytyka ze strony RAPP, jak też zwolenników poezji tradycyjnej, spowodowała wstąpienie M. do RAPP, a konflikt z doktryną tej organizacji, bezpardonowa krytyka dogmatycznych literatów i urzędników, dylematy osobiste (miłość) oraz choroba grożąca utratą głosu doprowadziły M. do samobójczej śmierci. Twórczość M. była znana w Polsce od 1919. Wśród jego tłumaczy i p pularyzatorów byli futuryści: B. Jasieński, A. Stern, skamandryci: J. Tuwim, A. Słonimski, poeci lewicowi: W. Broniewski, L. Szenwald, przedstawiciele awangardy: A. Ważyk, J. Przyboś, a także A. Sandauer, S. Pollak, M. Jastrun i in. Powodzeniem cieszyły się i cieszą sztuki M., na szczególne uznanie zasługuje zwłaszcza inscenizacja Pluskwy K. Swinarskiego w Teatrze Narodowym (1975) z wielką kreacją T. Łomnickiego w roli Prisypkina.